|
تاريخ خبر: بررسي وضعيت كشاورزي پنبه در اقتصاد كشور(1) ضرورت توجه به طلاي سفيد
 |
|
از 3 كيلوگرم پنبه وش، تنها يك كيلو پنبه محلوج به دست ميآيد. پس كشاورزي پنبه، كاري پررنج و زحمت و كمبهره است با اين وجود كشاورزان اين مرزوبوم از دوره هخامنشيان تا امروز اين دانه روغني را كاشتهاند و تا همين چند سال پيش ما صادركننده آن به جهان بوديم. پنبه ايران از نظر الياف يكي از پنبههاي مرغوب جهان است. پيش از رشد صنايع نساجي، پنبه دومين محصول صادراتي ما پس از نفت بود، پس چه شد كه اكنون واردكننده شدهايم؟ واقعيت اين است كه بين هزينه و قيمت تمام شده و فروش پنبه تناسبي برقرار نيست و با وضعيت فعلي، زراعت پنبه براي كشاورزان به صرفه نيست براي همين موجب تغيير كاربري در اراضي نيز شده است. در پروسه كاشت، داشت و برداشت، بيشترين هزينه صرف برداشت پنبه ميشود. گرچه هزينههاي جانبي چنان بالاست كه سرهم باعث ميشود مبلغ قابل توجهي نصيب كشاورز نشود تا جبرانگر كل هزينههايش باشد. كشاورز پنبهكار تنها در مرحله فروش محصول، دچار مشكل نيست و در مرحله داشت نيز مواجه است با پديده ريزش غوزه، سايهاندازي ابرها، تشكيل غوزه زودرس، خسارات حشرات، كرم غوزه، بادهاي گرم (تف باد). پنبه با 140 هزار هكتار سطح زيركشت در 17 استان از مهمترين محصولات كشاورزي ايران و در بخش زراعي و صنايع تبديلي و بازرگاني اشتغالزاترين است. بنابراين چه جاي درنگ و چشم به راه ماندن كه يك محصول كشاورزي كه درآمد 600 هزار خانوار به آن وابسته است، غرقه در مشكلات ريز و درشت شود سپس دير هنگام آستين همت براي نجاتاش بالا بزنيم. ايران مستعد كاشت پنبه دكتر پرويز كردواني، استاد دانشگاه و كارشناس امور كشاورزي در اين باره به روزنامه اطلاعات ميگويد: برخلاف آلمان و انگليس، اكثر نقاط ايران به سبب تنوع اقليمي مستعد كاشت پنبه است، تنها به سبب گرمادوستي پنبه اين محصول در گيلان به دست نميآيد. حتي در بهشهر نيز پنبه به عمل ميآيد. در همه مناطق هر سال بايد پنبه را كاشت ولي در چابهار ميتوان يك سال كاشت و 10 سال متمادي برداشت كرد. در قديم با پنبه پارچه كرباس درست ميكردند و همه كرباس ميپوشيدند بعد پنبه آمريكايي جايگزين شد و حالا جامه چيني آمده است. وي ميافزايد: اشتغالزايي پنبه را هيچ محصول ديگري ندارد. گروههايي مانند كشتكاران پنبه، كارگران پنبه پاككني كارخانهها كه در آن عدلبندي هم انجام ميشود، به دست آمدن پنبه لنتر (ارزان) كه به كار لحافدوزان ميآيد، دانه پنبه كه در روغنكشي استفاده ميشود، كنجاله پنبه كه نوعي علوفه دام صنعتي است و مواد اوليه كارخانههاي خوراك دام است؛ همه اينها از سر دولتي كشت پنبه است و ايجاد شغل و درآمد ميكند. كردواني معتقد است كه پنبه ايران مرغوب است و بايد روي آن عمل فرآوري انجام دهيم. كشورهاي ديگر پنبه ما را ميخرند و لباس ميدوزند و به خود ما ميفروشند، در حالي كه پيراهنهاي ايران بهتر از پيراهنهاي چيني است. بذر جايگزين امين بسطام كارشناس كشاورزي نيز ميگويد: در جهان براي كشت پنبه از بذر دلينته بهرهميبرند ولي در كشور ما چنين چيزي درحد تحقيقات دانشگاهي و مراكز پژوهشي مانده و فراگير نشده و پوششگر كل توليد پنبه نيست. توليد پنبه پس ازانقلاب در سراشيبي قرار گرفت و پس از سال 82 كاهش توليدش شدت گرفت. وي به صنايع وابسته و بهاندك بودن مراكز تكثير بذر اشاره ميكند و ميگويد: در سده 20 كشاورزي جهان صنعتي شد، بقاي كشاورزي ما نيز در گرو رهايي كشت از توليد سنتي حتي با صنايع وابسته و در موقعيت تحريم است. چون بيماشين ، برداشت سال به سال كم ميشود و از 750 كيلو در هكتار به 560 كيلو در هكتار رسيده است. از سويي با شيوههاي كهنه نميشود به جنگ پديدههاي نوظهور رفت. آفات مقاوم و زياد شدهاند ، ما بايد بذرهاي تراريخته و دلينته جايگزين شود و همه توليد پنبه را پوشش دهد و اين كار با گسترش پرورش بذر ممكن است كه اكنون بسيار محدودند و با توليداندك. وي ميافزايد: كشاورزان از مسائل فني توليد پنبه بيبهرهاند و آموزشهاي روز به آنها صورت نميگيرد. اتحاديههاي كشاورزي نيز كمكار و نامنجسماند. غوزه پنبه مثلاً در برابر كرم غوزه بايد واكسينه شود و اين كاري هزينهبر است و بايد به چشمداشت كشاورز براي ياريرساني پاسخ گفت كه بيش از اين از توليد پنبه سرخورده نشود و البته توسعه صنايع روغنكشي با همه وابستگيها خود ميتواند رونق بخش توليد پنبه شود و ديگر شاهد نباشيم كه مانند سال 87 به ميزان 100 هزار هكتار از سطح زيركشت كاسته شود. وي ادامه ميدهد: گرچه پنبه مانند گندم محصول استراتژيك نيست ولي از آن جايي كه اشتغالزاست براي توسعه پايدار آن، دولت بايد سرمايهگذاري كلان داشته باشد. شكوفايي مجدد اسماعيل نگارش، مديركل پنبه و دانههاي روغني وزارت كشاورزي نيز در گفتگو با گزارشگر روزنامه اطلاعات ميگويد: براي اين كه كشاورز پنبه كار مبادرت به كشت دانههاي جايگزين ديگر نكند و با دلگرمي بيشتر در سال 88، پنبه بكارد قيمت تضميني 648 تومان براي پنبه تعيين شده است كه در سال 87 اين مبلغ 540 تومان بود. وي ميگويد: سرمايهگذاري موازي و كلاني در راستاي محصول پنبه در مملكت از ديرباز انجام گرفته (كارخانه پنبه پاككني، كارخانههاي خمير سلولز و 3800 واحد نساجي و كارخانههاي روغنكشي و...) بنابراين لازم و ضروري است براي جلوگيري از هدر رفتن اين سرمايههاي ملي بار ديگر اهميت پنبه را گوشزد كنيم. كشاورز پنبهكار 32 درصد الياف (محلوج) مورد نياز كارخانجات نساجي را برآورده ميكند و 16 درصد توليد پوست تخم از اين كشت و كار به دست ميآيد و براي كارخانههاي روغنكشي به ميزان 10 درصد دانه روغني تامين ميشود، افزون بر اين كشت پنبه اشتغالزاست و در ازاي هر يك شغل در مزرعه، 5 شغل جانبي پديد ميآيد. نگارش با اين وجود معترف است كه به سبب كمبود نقدينگي، 65000 تن پنبه روي دست كشاورز مانده است. 10درصد ارزش بهاي واردات نيز هنوز به دست كشاورز نرسيده و كوششهايي در كار است كه اين كار انجام شود. مهندس نگارش يكي از دلايل رويگردان شدن كشاورز پنبه كار را ديررس بودن اين محصول عنوان ميكند و ميگويد: يكي از دلايلي كه توليد از 320 هزار هكتار در 75 به 130 هزار هكتار در 87 رسيد، همين است. براي همين ما در گرگان و خراسان توسعه استفاده از بذر زودرس را آغاز كردهايم كه از زمان چشم انتظاري كشاورز كاسته شود. با اين همه مهندس نگارش توليد سال 87 را كم نميداند و ادامه ميدهد كه در سال گذشته 90 هزار تن محصول به دست آمد كه 67 هزار تن آن محلوج بود و براي توليد سال 88 نيز همه چيز مهياست و 7 هزار تن بذر نيز آماده شده كه 100 درصد اصلاح شده و نياز كشت دوره كاري سال88 را تامين ميكند. مهندس نگارش در ادامه ميگويد: يكي از راههاي شكوفايي دوباره پنبه، فراگير كردن استفاده از بذر زودرس است. 190 روز انتظار براي به دست آوردن پنبه، طولاني است و امكان 2 كشت در سال را از كشاورز ميگيرد. كشت آزمايشي بذر زودرس در گرگان و بختگان و خوزستان دنبال ميشود و براي توسعه كيفي پنبه به استاندارد كردن آن اقدام ورزيدهايم و نيز براي بهبود كود دادن و آب دادن بهينه برنامه داريم كه همه اينها در مجموع به افزايش توليد پنبه ياري ميرساند. اكنون ميزان بهرهوري از هكتار تنها 30 تا 35 درصد ظرفيت است و جاي زيادي براي بهرهوري بيشتر دارد و برنامه اين است كه در برنامه توسعه 5 ساله به توليد 200 هزار تن پنبه در سال برسيم و نياز كارخانههاي نساجي را برآورده كنيم و بخش مازاد را صادر كنيم. اسماعيل نگارش راهكار ديگر را در تهيه بذر دلينته ميداند و يادآور ميشود كه اكنون براي توليد وسيع اين بذر مشاركتي با تعاوني و كشاورزان توانمند در حال انجام است تا نخست بذر در ظروف كوچك نشا شود و سپس به كشتزار انتقال يابد و امسال براي تحقق برنامهها 2500 تن بذر دلينته توليد شد.با اين اقدام ميزان محصول افزايش مييابد و توليد به يكنواختي ميرسد و به سبب تغذيه درست بذر و مقاوم بودن در برابر آفات از ميزان ضايعات كاسته خواهد شد. طرح آرماني مهندس نگارش سپس از طرح موسوم به طرح آرماني نام برد كه اكنون در 15 هزار هكتار و با 2500 تن بذر دلينته انجام ميگيرد و مسائل علمي و فني در آن لحاظ شده است كه بايد در مديريت توليد حاكم شود تا كشت پنبه صرفه اقتصادي خود را نزد كشاورز دوباره پيدا كند. براي اين كار 15 ميليارد ريال بودجه تعيين شده كه مكانيزاسيون فرايند توليد نيز در دل اين برنامه هست. خودكفايي در محصول پنبه، چشمانداز دور از دسترسي نيست اگر به اهداف خرد و كلان طرح آرماني برسيم و آن را بهطور كامل بتوانيم محقق كنيم. براي نمونه بايد كشاورز دستگاه زيرشكن و دستگاه ساقه خردكن به كار برد و براي تهيه آن وزارت كشاورزي آمادگي دارد كه بخشي از هزينه تهيه دستگاه را پرداخت كند. اين كار باعث ميشود كشاورز از كشت بعدي نيفتد و شتابي در توليد انجام شود و حاصل را به دو برابر افزايش دهد. وي گوشزد ميكند صنعت پنبه بايد رو به سوي محصول كيفي و همزمان ارزان گام بردارد تا تمايل به واردات الياف مصنوعي كه قيمت تمام شده محصول نساجي را در نهايت پايين ميآورد، كم شود و پنبه طبيعي بتواند با آن رقابت كند. سرانجام بيرون آمدن پنبه از بحران را اسماعيل نگارش در برهمكنش و تعامل جدي بخشهاي كشاورزي، صنعت و بازرگاني ميداند و باورپذيري اين امر كه اتكا به توليد داخلي چه به لحاظ كيفي و چه كمي هم به سود كشاورز و هم به سود توليد محصول نساجي است. مهندس نگارش در پاسخ به اين پرسش كه وقتي از خودكفايي پنبه ميگويد آيا آب و خاك را هم در نظر گرفته، ميافزايد: عنصر پنبه در برابر كمآبي و شوري مقاوم است و سرزمين حاصلخيز ما پتانسيل رسيدن به خودكفايي در محصول پنبه را دارد. فوايد مكانيزه شدن علاوه بر همه مشكلات كه از آن ذكر شد، صنعت كشت پنبه مكانيزه هم نيست و در حاليست كه ضرورت مكانيزاسيون در امر پنبه براي جلوگيري از پديده ضايعات محصول، بيش از ساير محصولات كشاورزيست. دكتر پرويز كردواني در اين خصوص ميگويد: زماني (در دهه 30) در گلستان كه با پنبه ديم خود به سرزمين طلاي سفيد معروف بود، كشت پنبه مكانيزه بود و كشاورزي آن با ماشين پنبهكار و پنبهچين انجام ميگرفت. ولي اكنون درآمد كشاورز به شدت پايين آمده و توان خريد تراكتور 30 ميليوني وارداتي را ندارد. تراكتورهاي ساخت داخل نيز بيخريدار مانده و زنگ ميزند و كشت، داشت و برداشت پنبه با دست انجام ميگيرد كه هم ضايعات زيادي برجا ميگذارد، هم سخت است و هزينهبر. پسر و دختر كشاورز هم كار نميكنند و كشاورز ناچار است از جاهاي دور و با صرف كرايه رفت و آمد زياد، 6 يا 7 كارگر بگيرد كه در روز 100 كيلو پنبه ميچينند و تازه رانندهاي كه كارگرها را سر زمين ميآورد در روز 15 هزار تومان حق كميسيون درخواست ميكند و مجموع اين كندي و سستي در برداشت باعث ميشود پنبه به جاي برداشت در آبانماه تا 13 فروردين روي زمين بماند و برف و باران رنگاش را تغيير دهد و بذر رطوبت گيرد و كم كيفيت شود ، براي همين از 10 كيلو بذر، 50 درصد آن سبز نميشود. كردواني ميگويد: اگر درآمد كشاورز بالا برود تراكتور ميخرد و همين مكانيزه شدن، مانع مهاجرت كشاورزان به شهر نيز هست. مديركل دانههاي روغني نيز در اين خصوص ميگويد: در تامين هزينه خريد كمباين، تراكتور و دستگاههاي ديگر ما آمادهايم قرارداد بهرهبرداري ببنيديم و درصدي به كشاورز براي مكانيزه كردن كشت و كارش كمك كنيم كه بخش خصوصي به اين ترتيب وارد عمل شود ودستگاه را بخرد و در به كارگيري آن در كشتزار با كشاورز به كمك بخش دولتي وارد داد و ستد شود. اعتباري هم كه براي كشت علمي پنبه اختصاص يافته بخشي به مكانيزه كردن كاشت، داشت و برداشت اين محصول اختصاص دارد.نگارش جان كلام را در اين باره چنين بازگو ميدارد كه اگر كشاورز توانايي افزايش عملكرد و بالا بردن بيلان كار را نداشته و نتواند محصول انبوه، كيفي و ارزان به بار بياورد، تاب پايداري در برابر نوسانات قيمت و آشفتگي بازار داخلي و جهاني را نخواهد داشت و همه كوشش ما در اين راستاست كه سهمي داشته باشيم در كاهش هزينه توليد و افزايش كمي و كيفي پنبه در داخل. ع. درويشي codex24x page05 |
PDF صفحات روزنامه
Text Box (double-click to edit)
Ettelaat International
آدرس: تهران. بلوار ميرداماد - خيابان نفت جنوبي
تلفن : 29999
22258022 : فاكس
Ettelaat Newspaper
Tehran Mirdamad Boulvard
Tel : 009821 29999
Fax : 009821 29999
email: ettelaat@ettelaat.com
صفحات روزنامه را ورق بزنيد
84 سال حضور مستمر در صحنه اطلاع رساني کشور
PDF صفحات نيازمنديها
PDF صفحات ضميمه